Op 16 juni j.l. promoveerde Karianne Kalshoven aan de Universiteit van Amsterdam. Zij ontwikkelde, als tegenhanger van een Amerikaanse variant, een instrument om ethisch leiderschapsgedrag te meten. Uit haar onderzoek blijkt dat karaktertrekken van leidinggevenden slechts van beperkt belang zijn in relatie tot ethisch leiderschapsgedrag. Dit betekent voor personeelsselectie dat organisaties niet te veel op persoonlijkheidstesten kunnen vertrouwen voor het selecteren van ethisch handelende leidinggevenden.
Uit het promotieonderzoek blijkt dat ethisch gedrag van leidinggevenden positief samenhangt met bereidheid van werknemers om elkaar te helpen, proactief werkgedrag en het uiten van een mening. Deze gedragskenmerken dragen indirect bij aan de effectiviteit van een organisatie. De werkcontext blijkt van invloed op de positieve samenhang tussen het leiderschap- en werknemergedrag. De context kan zorgen voor onduidelijkheid over wat het gewenste gedrag is en dan zullen werknemers sturing zoeken bij hun leidinggevenden. De context kan ook sturing bieden doordat de omgeving beperkingen en/of stimulansen geeft voor bepaald gedrag. Een leidinggevende voegt dan niets meer toe.
Verder blijkt uit het promotie onderzoek dat de twee persoonlijkheidskaraktertrekken vriendelijkheid en consciëntieusheid samenhangen met het ethisch gedrag van een leidinggevende. Deze karaktertrekken van leidinggevenden blijken geen voorspeller te zijn maar wel stabiel samen te hangen met leiderschapsgedrag. Voor organisaties ligt er een belangrijke uitdaging om leidinggevenden te trainen en te ontwikkelen op het gebied van ethisch gedrag om optimaal van de positieve effecten van ethisch leiderschap te kunnen profiteren.
Sinds de kredietcrisis hebben consumenten onder andere een verminderde vertrouwen in de financiële sector. Zeker in deze sector waar vertrouwen een belangrijke rol speelt, hebben de onethische schandalen een negatieve invloed op de reputatie van organisaties. Aandeelhouders willen niet verbonden zijn en ook consumenten stappen over naar concurrenten.
Organisaties proberen op verschillende manieren ethisch gedrag te stimuleren. Naast het opstellen van gedragscodes, spelen ethisch handelende leidinggevende in alle lagen van de organisatie een belangrijke rol in het stimuleren van ethisch gedrag van medewerkers. Ethisch gedrag van leidinggevenden gaat over eerlijkheid, rechtvaardigheid, zorgzaamheid, open communiceren, rekening houden met anderen en het milieu bij het nemen van beslissingen en het begeleiden van werknemers bij ethische dilemma’s. Het tonen van voorbeeldgedrag en het opbouwen van een vertrouwensband met de werknemers lijken essentieel voor ethische leidinggevenden.
Kalshoven is werkzaam aan het Ethiek Instituut van de Universiteit Utrecht.
Bron: www.UvU.nl en uit de lezing die zij gaf bij het NIP dec 2010